Finlandiya’dan tıp, bilim, hayat, insan, doğa, kültür, tarih. Yazan: Çağrı Yalgın

Fin Kültürü ve Ahlâk Bilgisi

Finlandiya
Estonya
Bilim
Dil
Skeptisizm
İnceleme
Alıntılar

  • Fin ekonomisi nasıl kurtulur?

    Finlandiya’nın aradığı ekonomik krizden çıkış yolları, aşırı tüketim ve savunma endüstrilerine çıkıyor

  • Saint Petersburg – Sankt Peterburg

    Sayın Atilla Aşut’un BirGün gazetesindeki yazısından: Latin abecesi dışındaki özel adlar ise Türkçe söylenişlerine göre yazılıyor. Arapça, Farsça, Çince, Japonca, Korece, Bulgarca, Rusça, Yunanca vb. dillerdeki özel adlarla eklerini de…

  • Fin Hava Kuvvetleri gamalı haç kullanmayı bıraktı

    Sembolün Nazizmle bağlantısız olduğunda ısrar ediyorlardı ancak imaj sorunu çok ağırlaştı.

  • Zambak mı, nilüfer mi?

    Uzun yıllar YouTube kanalında özellikle balıkçılık ve mutfak konusunda videolar yayınlayan rahmetli Fikret Ahsen-Böre (1946-2022), hatırladığım kadarıyla Helsinki büyükelçiliğimizde çalışmıştı. Beyaz Zambaklar Ülkesinde kitabının adıyla ilgili olarak duyduklarını da videolarından…

  • Lenin Müzesi’nin hikâyesi

    Finlandiya’nın Tampere şehrindeki Lenin Müzesi, zaten Lenin’den ziyade Fin-Sovyet ilişkilerine ve Fin işçi hareketlerine eğiliyordu. Bu yıl kapsamı daha da genişletilerek Doğu İlişkileri Müzesi Nootti adıyla yeniden açıldı.

  • Tallinn’in müzelik Sovyet heykelleri

    Estonya’da Tarih Müzesi’ndeki Sovyet heykelleri yakın tarihin tanıkları. Tallin’e yolu düşenlerin mutlaka gitmesi gereken yerlerden bir tanesi Maarjamäe Konağı.

  • Süreyya Ülker’in Türkçe element adı önerileri

    Görünen o ki Finler erken davranıp kendi dillerinde zamanında terimler üreterek bunları yerleştirmeyi başarmışlar. Biz ise bu treni baştan kaçırdık ve şimdi yeni terim üretebilecek zeminden de bilinçten de yoksunuz.

  • Sauna, bastu ve Snellman

    Fin grubun İsveç’teki başarısı, Snellman ile başlayan Fin kültür politikalarının bir sonucu

  • Rakvere Türk Şehitliği

    Bu yılki Noel zamanı Estonya ziyaretimizde Tallinn’e 1½ saat uzaklıktaki Rakvere kasabasına gittik. Öncelikle buradaki Türk şehitliğini görmek istiyorduk. Şehitlik, Tõrma kabristanın içinde yer alıyor (Google Maps’te burada). Tallinn Büyükelçiliği…

  • Finler direksiyonu sola kırdı

    Sağ koalisyonun ağır tasarruf politikaları özellikle aşırı sağı vurdu. Sol bu tepkiyi oya dönüştürdü.

  • Osman Ali Soukkan’dan savaşa dair

    Osman Ali Soukkan, Finlandiya Tatarları’nın önemli isimlerinden. Tatarların resmî ve dinî kurumu olan Finlandiya İslâm Cemaati’nin 1961-1982 yılları arasında başkanlığını yapmış. Ben kendisini Türkiye’deki bir sahaftan satın aldığım Duygu Dalgaları…

  • Babuşka ve Hruşçovka

    Eston eşimin ailesine ilk defa misafirliğe giderken, Helsinki-Tallinn feribotunda elime geçen Tallinn kılavuzundan Energia Kohvik’i gözüme kestirmiştim. Bu kafe, şehirde Sovyet döneminden beri değişmemiş birkaç mekândan biriydi. Ev sahiplerim, pek…

  • Önyargılarımızı sorgulamak

    Derginizin 251. sayısında (s. 18-28) Sayın Ender Helvacıoğlu, bilimsel düşüncede çok önemli bir noktaya dikkat çekiyor: Marx ve Engels’in devrim öngörülerinin gerçekleşmemesinden yola çıkarak, “Kısacası, ‘olgular’ genellikle ‘olması gerekenlere’ uymuyor.…

  • Heinjoki’den Ankara’ya Kalevala tutkusu

    Bulmacalarda sıklıkla sorulduğu üzere “mitolojik Fin destanı” Kalevala’nın Türkçesini elime aldığımda tercümanlarını da merak ediyordum. Kapakta Lâle Obuz ve Muammer Obuz isimleri geçiyordu. İlk aradığımda Lâle Obuz hakkında pek bir…

  • Beyaz Zambaklar Ülkesinde ve 27 Mayıs

    Beyaz Zambaklar Ülkesi kitabının 27 Mayısçılar üzerine çok etkili olduğu söylenir. Bu iddiaya göre 27 Mayıs sonrasında Cumhuriyet gazetesinin, Milli Birlik Komitesi (MBK) üyeleri ile yaptığı anketteki “sizi en çok…

  • Finler kütüphanelerine sahip çıkıyor

    Finlandiya’da kütüphane kültürü çok yaygın. Çocuklar daha ilkokuldan itibaren kütüphanelerden, gezici kütüphanelerden ve sesli kitap ödünç veren dijital kütüphanelerden kitap ödünç almaya, ödünç kitapları da aldıkları durumda iade etmeye alıştırılıyor.…

  • Şüphecilik ve inkârcılık

    Şüpheciler inkâra gitmez. Kuşku duymak, olumsuz olmak ve reddetmek her şeyi inkâr etmek demek değildir. Şüphe etmek, körü körüne kabul etmemek, doğrulamadan kabul etmemek demektir. Şüpheciler tarihî ve hukuki belgelerin…

  • Alkollü at

    Sayın Aşut, Hemen her yaz, çocuklarımızı Kuşadası yakınlardaki Değirmen Çiftliği’nde ata bindiriyoruz. Alanda, görünür yerdeki bir tabelada kurallar yazıyor. Bu kurallardan biri şöyle: “Alkollü ata binmeyiniz”! Geçen sefer görevliye, “Böyle…

  • Toprak Ana’dan

    Nice nice milletler savaş sonunda yok olup gittiler, nice nice şehirler yanıp kül oldu ve toprak olarak üzerimde insan ayağının izini görmek için yüzyıllarca beklediğim çağlar oldu. İnsanlar ne zaman…

  • Gıda piyasası tekelleşirken

    Sene başında Wolt hakkında bu yazıyı yazmıştım. Helsingin sanomat gazatesinin bugünkü haberine göre şirket lokantalardan aldığı %30 komisyonu artırmayı planlıyor. Lokantacı memnun değil ama çaresiz, çünkü artık Wolt olmadan görünürlük…

  • Sol Birlik yeni liderini seçti

    Finlandiya’nın Sol Birlik partisi, genel başkanlığa geçen yıldan beri Helsinki milletvekili olan Minja Koskela’yı seçti. Seçimi resmen parti kurultayı yapsa da belirleyici olan, parti üyeleri arasında yapılan ama resmen bağlayıcı…

  • Fin aşırı sağı bastırıyor

    Finlandiya’da sağ koalisyon haziran ayında bir yılı geride bıraktı. Bu ilk yılda büyük ortak olan merkez sağ Ulusal Birlik Partisi (Kokoomus) ne istediyse oldu. KDV yükseltildi, yüksek gelirlilerin vergileri azaltıldı.…

  • Seçimin galibi Fin solu daha cesur olacak

    Avrupa Parlamentosu (AP) son seçimlerde sağa kaydı. Ancak Kuzey Avrupa’daki aşırı sağ partiler bekledikleri büyük çıkışı yakalayamadı. Finlandiya’da milletvekili sayısınca hem ülkenin hem de sağ koalisyonun ikinci büyük partisi olan…

  • ‘Rockefellerlarımız, Carnegielerimiz yok, ama kooperatiflerimiz var’

    [BirGün, 17.1.2024] Finlandiya’nın en büyük tüketici kooperatif birliği SOK, üyelerine Aralık ayındaki alışverişlerinden rekor miktarda (toplam 52 milyon Avro) bonus dağıttı. Bonus, üyenin banka hesabına nakit olarak yatırılıyor, yani üye…

  • Yeni kölelikler

    Telefon uygulamalarına dayalı girişimci kuryelik (veya esnaf kuryelik), birçok sektörü değiştirdi ve ele geçirdi. Finlandiya’da lokanta kuryeliği firması Wolt’un kurucularından Mikko Kuusi, ülkenin vergi rekortmenleri listesine bu yıl birinci sıradan…

  • Lenin, NATO ve Finlandiya

    Finlandiya’nın güneydoğusundaki Kotka şehrine üç yıl önce ilk geldiğimde, bir ara sokaktaki küçük bir parkta duran Lenin heykelini ziyaret etmiştim. Rivayete göre devrim öncesinde Lenin bu civarda bir evde saklanmıştı.…

  • Sanna Marin: Yarı gerçek, yarı efsane

    2020 yılının ocak ayında yayılan bir yalan haberle, günün Finlandiya Başbakanı Sanna Marin uluslararası şöhrete büyük bir adım attı: Brüksel merkezli bir haber sitesinin çarpıtmasına göre Finlandiya, haftalık çalışma süresini…

  • Aşırı sağ, merkez sağı esir aldı

    Rock yıldızı şöhretine ulaşan sosyal demokrat başbakan Sanna Marin’in taktiği Sol Birlik’ten oy çalsa da partisini ikinciliğe bile taşımaya yetmedi. Sandıktan çıkan sağ ve aşırı sağ koalisyon hükümeti kurdu. Aşırı…

  • İzmir’in boyozu, Tampere’nin peremeçi

    Finlandiya’nın ikinci büyük şehri olan Tampere, on dokuzuncu asra dek bir balıkçı kasabasıydı. Ülkenin İsveç’ten Rusya’ya geçmesiyle Tampere’nin kaderi değişti. Sankt Peterburg’dan birçok uluslararası yatırımcı, Rusların ekonomik imtiyazlar tanıdığı Finlandiya…

  • Salgın günlerinde Finlandiya

    Medyascope’tan Işıl Öz, çalışmalarını Finlandiya’da sürdüren Dr. Çağrı Yalgın ile koronavirüs salgını günlerinin Finlandiya’da nasıl yaşandığını, halkın ve devletin aldığı önlemleri ve halkın genel ruh halini konuştu.

  • Doktora, şapka ve kılıç

    Finlandiya hakkındaki yarı-doğru bir söylenti, doktora yapanlara şapka ve kılıç verildiği. Yarı-doğru diyorum, çünkü bir açıdan doğru, bir açıdan da yanlış.

  • Finlandiya’da “haftada 24 saatlik mesai”

    7 Ocak 2020 günü önce birkaç Twitter hesabı, sonra da haber siteleri Finlandiya’nın haftada dört gün ve günde altı saatlik mesaiye geçeceğini yaymaya başladı. Finlandiya’da yaşayıp haberleri Fince izlediğim halde…

  • Neden Sankt Peterburg?

    Bu şehrin adı, ben doğup büyürken Leningrad idi. Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra, ilk adı olan Sankt Peterburg’a çevrildi. Ama biz Türkiye’de bunu Saint Petersburg diye İngilizcesiyle öğrendik, muhtemelen dış haberleri…

  • Finlandiya’nın bağımsızlığı

    Bugün 6 Aralık 2019, Finlandiya’nın bağımsızlığını ilân edişinin 102. yıldönümü, Finlandiya’nın en büyük millï bayramı.

  • Finlandiya cumhurbaşkanının Türk odası

    Finlandiya Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nın 1920’lerde bir ‘Türk Odası’ varmış. Bu fotoğraflarda oda, ve odada 2. cumhurbaşkanı (1925-1931) Lauri Kristian Relander ailesiyle görülüyor.

  • Bu nasıl akademik etik?

    Bloğu yeniden canlandırmaya çalışırken, başımdan kısa zaman önce geçen bir hadiseyi aktarmadan edemeyeceğim. Zira bu hadise, hem sosyal medyada insanların ne kadar az delille suçlanabileceğinin, hem de bilgisiz kişilerin anonim…

  • Ankara’da bir Fin kimyacı

    Finlandiya’nın küçük kasabası Kuopio’da fakir bir aileye doğsa da iyi bir eğitim almış bir çocuk olan Yrjö Kauko (1886-1974) inorganik kimya profesörü olmuş, hem Finlandiya’nın Tampere Üniversitesi’nde hem de Estonya’nın…

  • Finleri uyandıran müzisyen: Jean Sibelius

    Büyük Fin bestekârı Jean Sibelius (1865-1957), müzikleriyle tüm dünyada tanınır. Ne var ki Sibelius’un Finlandiya ve Fin milli kimliği için ne denli önemli olduğu Finlandiya dışında pek bilinmez.

  • Hvitträsk’in aşk dörtgeni

    Yukarıdaki vitray, Hvitträsk adıyla bilinen müze-evin yemek salonunu süslüyor. Ressam Olga Gummerus-Ehström tarafından 1904–1905 yıllarında yapılmış. Hvitträsk, İsveççede beyaz göl demek olup “vitræsk” okunur. Kirkkonummi’deki bir gölün adıysa da bugün…

  • Geçmişimizin kaybolmamış izleri

    Bugünkü Feneryolu tren istasyonunun hemen güneyinde yay şeklinde garip bir sokak vardır. Adı, Feneryolu Hatboyu Sokağı’dır. Bu sokağın hemen sonunda Feneryolu Sabit Pazarı başlar. taze sebzelere meyvelere aldırış etmeden ilerlerseniz…

  • Zehirli mantarlar da doğaldır

    Doğa ve doğal kelimelerini birçok değişik anlamda kullanıyoruz. Birçok ürünün insan etkisinden bağımsız (ve bu yüzden doğal) olduğu iddia edilse de bu doğru değildir. Doğadan gelen her şey iyi olmak…

  • Bir beynin bütün bağlantılarını öğrenmemize yalnızca 2 sene kaldı

    Rubin, konuşmasında bu başarıyı artık geçmişte bıraktıklarını ve şimdi önlerine çok daha büyük ve ulaşılmaz görünen bir hedef koyduklarını anlattı. Hedef, 2020 yılında bütün bir sinek beyninin tüm hücrelerini ve…

  • Finlandiya komünizme mi geçiyor?

    Finler neden her vatandaşa bir “temel gelir” vermek derdinde?

  • [A]slında Dr. Mehmet Öz’ün yakınmaya hiç hakkı yok

    [A]slında Dr. Mehmet Öz’ün yakınmaya hiç hakkı yok, çünkü kendisi uzun zamandır popülerliği arttıkça şiddeti de artan bir “abartılı hekimlik” pratiği içinde. Bu nedenle de ciddi bilim insanlarının mektubuna maruz…

  • Ben senin kuantum olabilme ihtimalini sevdim

    Biz biyologlar kuantum biyolojisi denince biraz irkiliriz. Tamam, kuantum mekaniğini pek bilmeyiz, ama ondan değil. Asıl gıcık olduğumuz, henüz açıklanamamış olguların ya da bilinen kuramlara düpedüz aykırı iddiaların bazılarınca hemen…

  • Finlandiya’nın kooperatif mucizesi

    “Rockefellerlarımız, Carnegielerimiz yok, ama kooperatiflerimiz var” sözü Virtanen’in, Finlandiya’da 2014 itibariyle mevcut 4616 kooperatif de Fin halkının bu kooperatiflere verdiği önemin bir göstergesi.

  • Bilimde atıf, “etki değeri” ve diğer göstergeler

    Daha önceki iki yazımda bilimsel yayınların özelliklerinden ve hakem denetimli yayın sürecinden bahsetmiştim. Bilimsel makalelerin bazıları, daha iyi yöntemlerle, daha özenle yapılmış, daha nitelikli bilimsel çalışmaları tarif eder ve bilim…

  • Mitokondri araştırmalarımız

    T24’ten Işıl Öz’ün haberinde Finlandiya’da benim de dahil olduğum araştırmalar var. Hocam Howy Jacobs’ın Tampere’deki ve Helsinki’de laboratuvarlarında mitokondri hastalıklarının temelini ve muhtemel tedavi yöntemlerini araştırıyoruz.

  • Onlar Finli değil, Fin!

    Finlandiyalılaştıramadıklarımızdan mısınız? AB Dönem Başkanlığı Finlandiya’ya geçince basınımızda da ister istemez bu ülkenin ve halkının adı daha çok duyulur oldu. Radikal gazetesinde Brüksel’den Duygu Leloğlu köşesinde bu ülkeden söz etti.…

  • GDO araştırmacısı Kevin Folta’nın e-postaları

    GDO araştırmacısı Kevin Folta’nın e-postalarından anlaşılıyor ki üniversitedeki bütçesine Monsanto şirketinden 25.000 $ destek almış. Kanımca bu parayı almasindan daha önemli olan, bunu açıklamamış olması. Bu durum ancak şeffaflık kanununca…

  • Estonya’nın Rusça meselesi

    Daha evvel Finlandiya’nın İsveççe meselesinden bahsetmiştim. Aslında pek bir mesele yok ortada, zira halk arasında az biraz tartışma olsa da herkes gül gibi yaşayıp gidiyor. Güney komşu Estonya’da durum öyle…

  • Tüm klinik deney verileri açık olmalı

    Bad Pharma: How drug companies mislead doctors and harm patientsBen GoldacreFourth Estate, 2012.xvii + 430 s., kaynakça, dizin. İngiliz hekim, akademisyen ve yazar Ben Goldacre’dan daha önce bahsetmiştik. Kanıta dayalı…

  • Ne zaman vitamin alalım?

    Yale Üniversitesi’nden nöroloji uzmanı Dr. Steven Novella bunun cevabını şöyle özetlemiş: Vitaminleri, sağlıklı bir beslenme yerine kullanmayın. Vitaminleri ve mineralleri, yeterince sebze ve meyve içeren tam teşekküllü bir beslenmeyle edinin.…

  • Atatürk’ün sözleri…

    The Guardian’da bir yazı çıktı, Kemal Atatürk’ün Anzaklar hakkındaki sözleri sahih değil diye. Kaynaklarından biri de Cengiz Özakıncı’nın Bütün Dünya dergisindeki (2014/5, s. 9–15) incelemesi. Bunlardan anladığım, aslında Şükrü Kaya’ya…

  • Piri Reis ve biz

    Belli ki Erdoğan bunları söylemeden önce Piri Reis haritasına bakmamıştı. Baksaydı Piri Reis haritasının uzaydan çekilmiş gibi olmadığını görecekti.

  • Türkiye’de bir nükleer kaza olursa haberimiz olacak mı?

    Tohoku depremi ve Fukuşima kazası sırasında ben Japonya’da, Tokyo yakınlarında oturan bir doktora öğrencisiydim. Deprem Tokyo saatiyle öğleden sonra üçe doğru vurmuş, bundan bir saat sonra da dev tsunami Japonya’nın…

  • Finlandiya’nın İsveççe meselesi

    Bu fotoğraf Helsinki’den: Üniversite Caddesi yazıyor, üstte Fince, altta İsveççe. İsveççe, statüsü Finceye denk bir resmi dil Finlandiya’da. Zira ülkenin özellikle güney ve batı sahillerinde İsveççe konuşan %5,34′lük bir azınlık var.…

  • Kuşku tüccarlarıyla bir beş yıl daha geçti

    Yukarıdaki resimdeki zat, Oklohama senatörü James Inhofe. Elindeki de bir kartopu. Başkentte, Senato’daki konuşmasında diyor ki Inhofe, dışarıdan kar toplayıp kartopu yaptım, e hani bu yıl tarihte kaydedilmiş en sıcak…

  • Sinekler ve insanlar

    (Max Westby, Flickr) Bundan 7–8 yıl önce, zamanın Alaska valisi Sarah Palin ABD başkan yardımcılığına aday gösterilmişti ve çeşitli vatandaş gruplarıyla görüşüp onlardan oy istiyordu. Otizmli çocukların aileleriyle konuşurken, bilimden hiç…

  • Bilimsel yayınların “hakem denetimi”

    Daha önceki bir yazıda, bilimsel makale türlerinden bahsetmiştim. Bu yazıda ise bilimsel makalelerin yayınlanmadan önce geçtiği denetim sürecini, yani “hakem denetimi”ni (İngilizcesiyle peer review ya da refereeing) özetliyor ve buna…

  • Bundan 30 sene sonra, şu an uygulanan tedaviler canilik olarak görülebilir mi?

    Açık Bilim’de arkadaşımız Murat’ın yazısıyla ilgili olarak okurumuz Hüseyin Sezgin şöyle sormuş: Sizin de bahsettiğiniz gibi bu ilaçlar ve tedavi yöntemleri oldukça tartışmalı yöntemler. Bundan 20–30 yıl önce uygulanan yöntemlere…

  • Lısenko ve sol

    Ömer Gökçümen, Açık Bilim’deki yazısında düşünür Albert Camus ve büyük biyolog Jacques Monod’un ortak yanlarına değiniyor. Bunlardan biri Lısenko karşıtı olmalarıydı.

  • Abbe sınırının ötesinde

    Bu yılın Nobel Kimya Ödülü “üstün çözünürlüklü mikroskopi”ye katkılarından dolayı Stefan Hell, Eric Betzig ve William Moerner’e verildi. İyi ama üstün çözünürlüklü de ne demek? Şekil 1. Abbe, Hell, Betzig ve…

  • Bir şarlatanın kısa bilim macerası

    Bilimin ilerlemesi için yeni fikirlere sürekli açık olmak lâzım, ama nasıl? Nasıl bazıları yaratıcı fikirlerini sınayıp bilim tarihine geçiriyor da bazıları şarlatan olarak kalıyor? Bir bilim adamıyla bir şarlatanın ortak…

  • Stradivarius’unla sana bir ders verebilseydim eğer

    Meşhur Stradivarius kemanlarının o muhteşem sesinin kaynağı bulundu: Kendi beynimiz. Peki ama nasıl, neden?

  • Bilimsel yayınlar ve türleri

    Bilimsel gelişmeler, bilim insanlarının yaptıkları araştırmaları yayınlamaları ile duyurulur. Bu yazıda, tanışmamış olanlar için bilimsel yayınların özelliklerine değineceğim. [Kaynak: https://flic.kr/p/bB8d4j] Ama isterseniz bu konuda birkaç Yalansavar yazarı olarak yaptığımız söyleşiyi…

  • Bir radyoaktivite kalkanı kolay evriliyor

    Bir bakteriye laboratuvarda evrim ile radyoaktiviteye karşı direnç kazandırıldı: Hem de sadece 3 değişinim (mutasyon) ile! Televizyonun tek kanallı olduğu dönemde çocuktum ben. Merakla beklediğim, çıkınca kaçırmadığım filmlerden biriydi Superman.…

  • Kök hücresi üretmek bu kadar basit (mi acaba?)

    Vücudumuzdaki çeşit çeşit hücrenin her biri uzmanlaşmıştır: Her birinin kendi görevine göre şekli, iç yapısı ve içeriği bulunur. Ama bunların hepsi, daha ana karnındayken, kök hücresi denen henüz uzmanlaşmamış hücrelerden…

  • Ham veriye açık erişim

    Bilimsel araştırmaların kalitesini artırma, mevcut araştırmaların yeniden kullanılmasını sağlama potansiyeli sunan ham veriye açık erişim fırsatının önünde artık büyük engeller yok. “Açık erişim yalnızca ilk adımdı.” — Emma Ganley, PLoS Biology kıdemli editörü Şekil…

  • Nobel hastalığı: Baltayı taşa vuran otoriteler

    Bu bir sağlık sorunu değil. Yalnızca, büyük başarılara imza atmış birinin, bilmeden başka alanlarda da ahkâm kesme yetkisini kendinde bulmasına deniyor. Ama çok masum da sayılmaz: Başkalarının canını (veya cebini)…

  • Açık erişim sınavı geçti

    Çoğu basın organı, Science dergisinin ekim ayında yayınladığı operasyonu, açık erişimli bilim yayıncılığının başarısızlığı olarak duyurdu. Gerçek ise bunun tersiydi. Şekil 1. Açık Erişim simgesi Yaklaşık on beş yıl öncesine kadar…

  • Bazen yanılırız…

    ABD ordusundan emekli bir aile hekimi olan Dr. Harriet Hall, bu yazısında bilimsel bakış açısının sıradan gözlemlere ve kararlara üstünlüğünü vurguluyor ve sistematik olmayan gözlemlerin neden yanlış olabileceğini açıklıyor. Yazıyı,…

  • Sivrisineğin burnunun direği: Orco

    Ağustos ayının yirmisinde Dünya Sivrisinek Günü’nü idrak ettik. Yani sivrisinek-sıtma bağlantısının keşifini bir kez daha andık. Ama bu sefer sivrisineklerin insana merakına dair daha çok şey biliyorduk. İngiliz hekim Ronald…

  • Açık yorum!

    Dünyada bilimin açıklığıyla ilgili ilginç şeyler oluyor. Bunlardan biri bilimsel yayın süreciyle ilgili. Açık Bilim gibi dergilerden değil, bilimsel gelişmelerin birinci elden duyurulduğu akademik dergilerden bahsediyoruz. Bilim insanları araştırmalarının ayrıntılarını makaleler…

  • Atıflar sizi aldatabilir

    Bilimsel makalelerin bir özelliğinin önceki çalışmalara atıf yapmak olduğundan, bunun da çoğunlukla metin içinde dipnotlarla yapıldığından daha önce ayrıntılarıyla bahsetmiştim. Bu durum, makaleyi yazan araştırmacıları kaynaklarını belirtmeye, gözden geçirmeye, yeniden…

  • Yatak odasından geçen bir Nobel hikâyesi

    Kapılar, genç bir hekim ve parlak bir araştırmacı olan Rita’nın yüzüne kapanıyordu. Mussolini İtalyası’nın üniversitelerinde, hastanelerinde artık Yahudilere yer yoktu. “Aryan” olmayanlar kütüphanelerin de kapısından içeri adım bile atamayacak, İtalyan…

  • Antibiyotiğin fazlası zarar

    [Fotoğraf: Flickr / sparktography] Tıp fakültesinde özellikle bulaşıcı hastalıklar uzmanlarının vurguladığı bir konuydu: Antibiyotik kullanımı ciddi bir işti. Herhangi bir durumda antibiyotik kullanılıp kullanılmayacağı, kullanılacaksa hangisinin tercih edileceği dikkatle değerlendirilmeli,…

  • Somon ölüsünden alınan ders

    Her sonbahar Nobel ödüllerinin açıklanmaya başlanmasından önce, mizahi Ig Nobel ödülleri verilir. Bu ödüllerin konusu “önce güldüren, sonra düşündüren” araştırmalardır: İlk duyulduğunda araştırma biraz komik gelse de, incelendiğinde altında bir…

  • Kendimizi anlamaya bir adım daha yaklaştık

    Eşim sağolsun, Kiril harflerine bir hayli aşinayım. Yavaş da olsa gördüğümü doğru telaffuz ediyorum ama bu sırada birkaç kelime dışında hiçbir şeyi anlamıyorum, çünkü Rusça bilmiyorum. Kalıtım bilgimize bakışımız biraz…

  • Kirlenmek güzel midir?

    Kırdaki toz-topraklı hayatın aksine, şehirlerde börtü-böcekten uzak, temiz apartman dairelerinde mikroplara, asalak canlılara muhtemelen daha az maruz kalıyoruz. Bu daha temiz yaşantının genelde daha sağlıklı olduğunu söyleyebiliriz. Ama son zamanlarda…

  • Çamlarda süpernova izleri mi var?

    Japon ekibin izini ağaç halkalarında bulduğu kozmik bir olayın niteliğini, ABD’den astronomi meraklısı öğrenci mi buldu? Şekil 1. Dendrokronoloji yöntemiyle bir yöredeki birçok ağaç (ve ahşap) örneği karşılaştırılarak her bir halkanın…

  • Kuşku tüccarları

    Merchants of Doubt (Kuşku Tüccarları) Naomi Oreskes ve Erik Conway Bloomsbury Press, New York 355 sayfa, kaynakça, dizin Geçen şubat ayında Amerikalı muhafazakâr düşünce kuruluşu Heartland Enstitüsü’nün bazı iç yazışmaları…

  • Bazı yapraklar niye kırmızı?

    Çoğu bitki yeşildir, çünkü bitkiler klorofil adlı yeşil bir yapı sayesinde güneş ışınlarını yakalayarak besin üretiminde kullanır. Ama bazı yapraklar kırmızıdır. Yeni Zelandalı iki bilim adamı, Kevin Gould ve Nigel…

  • Acı biberler niye acı?

    Acı biber, ağzımıza değdiğinde neden “yakar”? Çünkü acı biberde kapsaisin adlı bir madde vardır. Kapsaisin, ağzımızda bulunan, TRPV1 adlı bir almaç (reseptör) türünü uyaran bir bileşiktir. TRPV1 aslında sıcağa duyarlıdır, sıcakla…

  • Fukuşima ve sonrası

    Fukuşima Dai-içi Nükleer Enerji Santrali, 12 Mart 2011 gününden itibaren dünya gündemine yerleşti — benimkine de: Japonya’da bir gün önceki 9.0’lık depremin artçıları yüzünden geceyi uykusuz geçirmişken, sabahleyin nükleer kaza haberleri gelmeye…

  • Bir tavşanı nasıl yeşil yeşil parlatırız?

    Fransız sanatçı Eduardo Kac’ın Alba isimli tavşanı (Şekil 1), 2000 yılında New York’taki bir çağdaş sanat müzesinin ana konusu haline gelmişti. Bu hayvancağız, mavi ışığa tutulunca yeşil yeşil parlamaya başlıyordu…

  • Üç bilimi bir ömre sığdırdı: Seymour Benzer (1921–2007)

    Seymour Benzer, ömrünün son gününe kadar çok değişik alanlarda araştırma yaptı. Fizik alanındaki çalışmaları transistörün geliştirilmesine öncülük etti, sonra gen kavramının maddi olarak tanımlayan ilk insan oldu. Daha da sonra…

  • Tohoku’nun dalgaları her yere yayıldı

    Japonya’da kaydedilmiş en şiddetli deprem kendini hissettirdiğinde, Tokyo yakınlarındaki laboratuvarımızda haftalık toplantımızı bitirmiş, çaylarımızı yudumlamaya geçmiştik. Bir yandan da elimizdeki kamerayı deneyde nasıl kullanabileceğimizi inceliyorduk. Yer sarsıldığında Türkiye’de bize öğretildiği…

  • “Aykırı” bilim adamları

    Bu yılın haziranında aykırı bir akademik dergiden bahsetmiştim. Tam da o sıralarda Avustralya radyosunun ruhbilim ve sinirbilim konularına dair All in the Mind adlı programının, “aykırı” bilim adamlarının haleti ruhiyesine…

  • Hasta, bilim adamı ve basın

    Belçikalı Rom Houben 23 yaşında bir kaza geçirerek komaya girmiş, ama komadan çıkamamıştı. Kendisiyle hiçbir şekinde iletişim kurulamıyordu. Ne var ki bir gün bir “kolaylaştırıcı” geldi ve Rom’un neler diyor…

  • Türk bilim insanları ve kurumları da İnternet’te ‘günce’ tutmalı

    İnternet’in yaygınlaşmasıyla kitleler için bilgiye ulaşım kolaylaştı. Bununla beraber bilgi kirliliği de arttı ve bilim, sağlık gibi konularda bilimsel kaynaklı bilgiler ile sözdebilim safsataları birbirine karıştı. Bu yüzden de insanlar…

  • Sıradışı bir dergi

    Geçen haftalarda Medical Hypotheses (tıbbi varsayımlar) dergisinin yayıncısı Elsevier, derginin editörünü ya dergiyi hakem denetimine açması ya da istifa etmesi için uyardı. Buckingham Üniversitesi’nde kuramsal tıp profesorü olan editör Dr…

  • Yararlı mutasyonlara yepyeni bir örnek

    Bu haftaki Science dergisinde yararlı mutasyonlara yeni bir örnek yayınlandı. California Teknoloji Enstitüsü’nden -Nobel ödüllü- Prof. David Baltimore ve ekibi, domuz gribi virüsünün yayılmasını sağlayan bir mutasyonu tanımladı.

  • Sanatını bilimle yoğuran bir usta: Leonardo

    Leonardo da Vinci, büyük bir sanatkâr olduğu kadar büyük bir bilim adamı olarak bilinir. Ne var ki Leonardo aslında çağının bilimine neredeyse hiçbir şey katmamış, bulduğu her şeyi kendine saklamıştı.…

  • Yararlı değişinimler (mutasyonlar)

    Değişinimler (mutasyonlar), canlılardaki çeşitliliğin ana kaynağıdır. Bir gendeki değişinim, canlının bulunduğu ortamda yaşama ve çoğalma şansını artırıyorsa sonraki nesillerde daha çok canlıya geçerek o genin topluluktaki sayısını artırır. Bulunduğu canlının…

  • Cesetler, kadavralar ve bilim

    Bu kitabın konusu, cesetler, kadavralar ve diğer ölü bedenler, çoğunlukla da insan ölüleri. Bu kitabı okuyana kadar insan ölülerine bu kadar değişik açılardan bakılabileceğini hiç düşünmemiştim, bu konudaki bir kitabın…

  • Süreyya Ülker’in Türkçe öğe ve bileşik adı önerileri

    Bu yazıda, tıp profesörü Dr. Süreyya Ülker’in terim çalışmalarından bir bölümü ele alınarak, kimyasal öğe (element) isimlerine önerdiği Türkçe karşılıklar açıklanarak verilmektedir.

  • Türkçe ve bilim

    Bu makalede dilin bilimle ilişkisi ve bunun ışığında dilimiz Türkçenin bilimdeki yeri tartışılacaktır.

  • “Deli dana”

    Ülkemizde “deli dana” olarak adlandırılan hastalığın hayvanlardan insana geçerek ölümcül beyin hastalığına yol açtığına dair belirtilerin kamuoyuna duyurulması, bu hastalığın yayıldığı ülkelerde ve bu ülkelerden et satın alan ülkelerde kaygıya…

Hayatta en hakiki mürşit ilimdir, fendir.

M. K. Atatürk

SİTE HAKKINDA

Finlandiya özellikle Türkiye’de çok ideal bir ülke olarak görülüyor ancak aslında iyi bilinmiyor. Bu sitedeki Finlandiya konulu yazılarımla Fin tarihini, toplumunu anlatmaya çalışıyor ve yanlışları düzeltmeye çalışıyorum. Sitede başka konulu yazılarım da var.

Bu yazıların bazıları diğer platformlarda yayınlandı, ancak yer darlığından oraya giremeyen resim, video ve bağlantıları bu sitede bulabilirsiniz.

Yeni makalelerden haberdar olmak için lütfen sol taraftaki menüden e-posta yoluyla abone olunuz.

Bu sitedeki yazılar, aksi belirtilmedikçe atıf vermek kaydıyla ticarî amaç haricinde kopyalanabilir, dağıtılabilir ve yeniden kullanılabilir, ancak üzerinde hiçbir değişiklik yapılamaz.