Fin Kültürü ve Ahlâk Bilgisi

Hemen her yeni rejim, öncekinin izlerini ve simgelerini silmeye çalışır. Estonya’nın başkenti Tallinn’de, Millî Kütüphane önündeki küçük boş park da bunun bir örneği. Park boş, çünkü buraya Sovyet döneminde dikilen Tunç Asker heykeli, 2007’de buradan taşınmıştı. Sovyetler bu anıtı, iki Eston öğrencinin bir sene önce patlattığı bir heykel yerine 1947’de dikmişti. O öğrenciler de belki de bir sene önce havaya uçurulan, Pärnu’daki Bağımsızlık Anıtı’nın intikamını almak istemişti.

Resmî adı “Tallinn’i Faşist İşgalden Kurtaranlar Abidesi” olan Tunç Asker’in dibinde, adına uygun olarak Nazilere karşı savaşırken hayatını kaybeden 12 asker gömülüydü. Eston politikacılarına göre ise heykel Molotov-Ribbentrop antlaşması ile Estonya’nın Sovyet nüfuz alanına bırakılmasının simgesiydi. Hükümet 2007’de anıtı kaldırmaya karar verince birdenbire büyük gösteriler düzenlendi. Gösterilerde başrolü soldan ziyade Rus azınlığın oynaması, yerleşik Estonlar ile göçmen Rus işçiler arasındaki gerginliği yansıtıyordu. Bu insanlar, 1960’lardan itibaren SSCB’nin diğer bölgelerinden tayin edilip yeni inşa edilen dev banliyölere yerleştirilmişti. Yer yer şiddete varan gösteriler üzerine, dönemin cumhurbaşkanı Toomas Hendrik Ilves bir uzlaşı önerdi: Tunç Asker tamamen kaldırılmadı, Askerî Mezarlık’a (Google Maps) taşındı. Olaylar böylece duruldu.

Sovyet döneminden kalan diğer birkaç anıt, bugün Estonya Tarih Müzesi’nin Tallinn’deki Maarjamäe Konağı yerleşkesinde (Google Maps) görülebilir. Gözden kaçırılır gibi binanın arkasına yerleştirilmişlerse de güzelce dizilmişler ve her birine ayrıntılı açıklamalar eklenmiş.

Müze içinde de Sovyet dönemine ait bir bölüm var. Burada bana en ilginç gelen, kozmonotlar için Põltsamaa fabrikasında üretilen Kozmos marka marmelatlar oldu. Bunları tüpten yemeyi çocuklar da çok severmiş. Kozmonotların reçellerinden tatmak isteyenler bugün de Estonya’da bir süpermarketten Põltsamaa reçellerini alabilir.

[BirGün, 20.9.2025]