Finlandiya’dan tıp, bilim, hayat, insan, doğa, kültür, tarih. Yazan: Çağrı Yalgın
Fin Kültürü ve Ahlâk Bilgisi
Kategori: Bilim
-
Süreyya Ülker’in Türkçe element adı önerileri
Görünen o ki Finler erken davranıp kendi dillerinde zamanında terimler üreterek bunları yerleştirmeyi başarmışlar. Biz ise bu treni baştan kaçırdık ve şimdi yeni terim üretebilecek zeminden de bilinçten de yoksunuz.
-
Ankara’da bir Fin kimyacı
Finlandiya’nın küçük kasabası Kuopio’da fakir bir aileye doğsa da iyi bir eğitim almış bir çocuk olan Yrjö Kauko (1886-1974) inorganik kimya profesörü olmuş, hem Finlandiya’nın Tampere Üniversitesi’nde hem de Estonya’nın…
-
Geçmişimizin kaybolmamış izleri
Bugünkü Feneryolu tren istasyonunun hemen güneyinde yay şeklinde garip bir sokak vardır. Adı, Feneryolu Hatboyu Sokağı’dır. Bu sokağın hemen sonunda Feneryolu Sabit Pazarı başlar. taze sebzelere meyvelere aldırış etmeden ilerlerseniz…
-
Bir beynin bütün bağlantılarını öğrenmemize yalnızca 2 sene kaldı
Rubin, konuşmasında bu başarıyı artık geçmişte bıraktıklarını ve şimdi önlerine çok daha büyük ve ulaşılmaz görünen bir hedef koyduklarını anlattı. Hedef, 2020 yılında bütün bir sinek beyninin tüm hücrelerini ve…
-
Ben senin kuantum olabilme ihtimalini sevdim
Biz biyologlar kuantum biyolojisi denince biraz irkiliriz. Tamam, kuantum mekaniğini pek bilmeyiz, ama ondan değil. Asıl gıcık olduğumuz, henüz açıklanamamış olguların ya da bilinen kuramlara düpedüz aykırı iddiaların bazılarınca hemen…
-
Mitokondri araştırmalarımız
T24’ten Işıl Öz’ün haberinde Finlandiya’da benim de dahil olduğum araştırmalar var. Hocam Howy Jacobs’ın Tampere’deki ve Helsinki’de laboratuvarlarında mitokondri hastalıklarının temelini ve muhtemel tedavi yöntemlerini araştırıyoruz.
-
Ne zaman vitamin alalım?
Yale Üniversitesi’nden nöroloji uzmanı Dr. Steven Novella bunun cevabını şöyle özetlemiş: Vitaminleri, sağlıklı bir beslenme yerine kullanmayın. Vitaminleri ve mineralleri, yeterince sebze ve meyve içeren tam teşekküllü bir beslenmeyle edinin.…
-
Sinekler ve insanlar
(Max Westby, Flickr) Bundan 7–8 yıl önce, zamanın Alaska valisi Sarah Palin ABD başkan yardımcılığına aday gösterilmişti ve çeşitli vatandaş gruplarıyla görüşüp onlardan oy istiyordu. Otizmli çocukların aileleriyle konuşurken, bilimden hiç…
-
Bundan 30 sene sonra, şu an uygulanan tedaviler canilik olarak görülebilir mi?
Açık Bilim’de arkadaşımız Murat’ın yazısıyla ilgili olarak okurumuz Hüseyin Sezgin şöyle sormuş: Sizin de bahsettiğiniz gibi bu ilaçlar ve tedavi yöntemleri oldukça tartışmalı yöntemler. Bundan 20–30 yıl önce uygulanan yöntemlere…
-
Abbe sınırının ötesinde
Bu yılın Nobel Kimya Ödülü “üstün çözünürlüklü mikroskopi”ye katkılarından dolayı Stefan Hell, Eric Betzig ve William Moerner’e verildi. İyi ama üstün çözünürlüklü de ne demek? Şekil 1. Abbe, Hell, Betzig ve…
-
Stradivarius’unla sana bir ders verebilseydim eğer
Meşhur Stradivarius kemanlarının o muhteşem sesinin kaynağı bulundu: Kendi beynimiz. Peki ama nasıl, neden?
-
Bir radyoaktivite kalkanı kolay evriliyor
Bir bakteriye laboratuvarda evrim ile radyoaktiviteye karşı direnç kazandırıldı: Hem de sadece 3 değişinim (mutasyon) ile! Televizyonun tek kanallı olduğu dönemde çocuktum ben. Merakla beklediğim, çıkınca kaçırmadığım filmlerden biriydi Superman.…
-
Kök hücresi üretmek bu kadar basit (mi acaba?)
Vücudumuzdaki çeşit çeşit hücrenin her biri uzmanlaşmıştır: Her birinin kendi görevine göre şekli, iç yapısı ve içeriği bulunur. Ama bunların hepsi, daha ana karnındayken, kök hücresi denen henüz uzmanlaşmamış hücrelerden…
-
Sivrisineğin burnunun direği: Orco
Ağustos ayının yirmisinde Dünya Sivrisinek Günü’nü idrak ettik. Yani sivrisinek-sıtma bağlantısının keşifini bir kez daha andık. Ama bu sefer sivrisineklerin insana merakına dair daha çok şey biliyorduk. İngiliz hekim Ronald…
-
Yatak odasından geçen bir Nobel hikâyesi
Kapılar, genç bir hekim ve parlak bir araştırmacı olan Rita’nın yüzüne kapanıyordu. Mussolini İtalyası’nın üniversitelerinde, hastanelerinde artık Yahudilere yer yoktu. “Aryan” olmayanlar kütüphanelerin de kapısından içeri adım bile atamayacak, İtalyan…
-
Antibiyotiğin fazlası zarar
[Fotoğraf: Flickr / sparktography] Tıp fakültesinde özellikle bulaşıcı hastalıklar uzmanlarının vurguladığı bir konuydu: Antibiyotik kullanımı ciddi bir işti. Herhangi bir durumda antibiyotik kullanılıp kullanılmayacağı, kullanılacaksa hangisinin tercih edileceği dikkatle değerlendirilmeli,…
-
Kendimizi anlamaya bir adım daha yaklaştık
Eşim sağolsun, Kiril harflerine bir hayli aşinayım. Yavaş da olsa gördüğümü doğru telaffuz ediyorum ama bu sırada birkaç kelime dışında hiçbir şeyi anlamıyorum, çünkü Rusça bilmiyorum. Kalıtım bilgimize bakışımız biraz…
-
Kirlenmek güzel midir?
Kırdaki toz-topraklı hayatın aksine, şehirlerde börtü-böcekten uzak, temiz apartman dairelerinde mikroplara, asalak canlılara muhtemelen daha az maruz kalıyoruz. Bu daha temiz yaşantının genelde daha sağlıklı olduğunu söyleyebiliriz. Ama son zamanlarda…
-
Çamlarda süpernova izleri mi var?
Japon ekibin izini ağaç halkalarında bulduğu kozmik bir olayın niteliğini, ABD’den astronomi meraklısı öğrenci mi buldu? Şekil 1. Dendrokronoloji yöntemiyle bir yöredeki birçok ağaç (ve ahşap) örneği karşılaştırılarak her bir halkanın…
-
Bazı yapraklar niye kırmızı?
Çoğu bitki yeşildir, çünkü bitkiler klorofil adlı yeşil bir yapı sayesinde güneş ışınlarını yakalayarak besin üretiminde kullanır. Ama bazı yapraklar kırmızıdır. Yeni Zelandalı iki bilim adamı, Kevin Gould ve Nigel…
-
Acı biberler niye acı?
Acı biber, ağzımıza değdiğinde neden “yakar”? Çünkü acı biberde kapsaisin adlı bir madde vardır. Kapsaisin, ağzımızda bulunan, TRPV1 adlı bir almaç (reseptör) türünü uyaran bir bileşiktir. TRPV1 aslında sıcağa duyarlıdır, sıcakla…
-
Fukuşima ve sonrası
Fukuşima Dai-içi Nükleer Enerji Santrali, 12 Mart 2011 gününden itibaren dünya gündemine yerleşti — benimkine de: Japonya’da bir gün önceki 9.0’lık depremin artçıları yüzünden geceyi uykusuz geçirmişken, sabahleyin nükleer kaza haberleri gelmeye…
-
Bir tavşanı nasıl yeşil yeşil parlatırız?
Fransız sanatçı Eduardo Kac’ın Alba isimli tavşanı (Şekil 1), 2000 yılında New York’taki bir çağdaş sanat müzesinin ana konusu haline gelmişti. Bu hayvancağız, mavi ışığa tutulunca yeşil yeşil parlamaya başlıyordu…
-
Üç bilimi bir ömre sığdırdı: Seymour Benzer (1921–2007)
Seymour Benzer, ömrünün son gününe kadar çok değişik alanlarda araştırma yaptı. Fizik alanındaki çalışmaları transistörün geliştirilmesine öncülük etti, sonra gen kavramının maddi olarak tanımlayan ilk insan oldu. Daha da sonra…
-
Tohoku’nun dalgaları her yere yayıldı
Japonya’da kaydedilmiş en şiddetli deprem kendini hissettirdiğinde, Tokyo yakınlarındaki laboratuvarımızda haftalık toplantımızı bitirmiş, çaylarımızı yudumlamaya geçmiştik. Bir yandan da elimizdeki kamerayı deneyde nasıl kullanabileceğimizi inceliyorduk. Yer sarsıldığında Türkiye’de bize öğretildiği…
-
“Aykırı” bilim adamları
Bu yılın haziranında aykırı bir akademik dergiden bahsetmiştim. Tam da o sıralarda Avustralya radyosunun ruhbilim ve sinirbilim konularına dair All in the Mind adlı programının, “aykırı” bilim adamlarının haleti ruhiyesine…
-
Yararlı mutasyonlara yepyeni bir örnek
Bu haftaki Science dergisinde yararlı mutasyonlara yeni bir örnek yayınlandı. California Teknoloji Enstitüsü’nden -Nobel ödüllü- Prof. David Baltimore ve ekibi, domuz gribi virüsünün yayılmasını sağlayan bir mutasyonu tanımladı.
-
Sanatını bilimle yoğuran bir usta: Leonardo
Leonardo da Vinci, büyük bir sanatkâr olduğu kadar büyük bir bilim adamı olarak bilinir. Ne var ki Leonardo aslında çağının bilimine neredeyse hiçbir şey katmamış, bulduğu her şeyi kendine saklamıştı.…
-
Yararlı değişinimler (mutasyonlar)
Değişinimler (mutasyonlar), canlılardaki çeşitliliğin ana kaynağıdır. Bir gendeki değişinim, canlının bulunduğu ortamda yaşama ve çoğalma şansını artırıyorsa sonraki nesillerde daha çok canlıya geçerek o genin topluluktaki sayısını artırır. Bulunduğu canlının…
-
Cesetler, kadavralar ve bilim
Bu kitabın konusu, cesetler, kadavralar ve diğer ölü bedenler, çoğunlukla da insan ölüleri. Bu kitabı okuyana kadar insan ölülerine bu kadar değişik açılardan bakılabileceğini hiç düşünmemiştim, bu konudaki bir kitabın…
-
“Deli dana”
Ülkemizde “deli dana” olarak adlandırılan hastalığın hayvanlardan insana geçerek ölümcül beyin hastalığına yol açtığına dair belirtilerin kamuoyuna duyurulması, bu hastalığın yayıldığı ülkelerde ve bu ülkelerden et satın alan ülkelerde kaygıya…
Hayatta en hakiki mürşit ilimdir, fendir.
M. K. Atatürk
SİTE HAKKINDA
Finlandiya özellikle Türkiye’de çok ideal bir ülke olarak görülüyor ancak aslında iyi bilinmiyor. Bu sitedeki Finlandiya konulu yazılarımla Fin tarihini, toplumunu anlatmaya çalışıyor ve yanlışları düzeltmeye çalışıyorum. Sitede başka konulu yazılarım da var.
Bu yazıların bazıları diğer platformlarda yayınlandı, ancak yer darlığından oraya giremeyen resim, video ve bağlantıları bu sitede bulabilirsiniz.
Yeni makalelerden haberdar olmak için lütfen sol taraftaki menüden e-posta yoluyla abone olunuz.
Bu sitedeki yazılar, aksi belirtilmedikçe atıf vermek kaydıyla ticarî amaç haricinde kopyalanabilir, dağıtılabilir ve yeniden kullanılabilir, ancak üzerinde hiçbir değişiklik yapılamaz.
Fin Kültürü ve Ahlâk Bilgisi 